Kliknij by zobaczyć nasz fanpage na facebooku.

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Rybniku

Wejście do biuletynu informacji publicznej

motto - To co najważniejsze to uśmiech dziecka

ZADZWOŃ DO NAS
32 422-39-35
32 423-17-55

LUB NAPISZ

dzieci-miniPodstawowym celem pracy jest wykazanie „Czy środowisko w jakim wychowuje się dziecko może być zagrożeniem dla formowania się jego podstawowej ufności”. Przebieg relacji dziecka z matką lub jego najbliższym środowiskiem w okresie wczesnego dzieciństwa ma decydujący wpływ na jego zachowania i postawy w ciągu całego życia. Nieprawidłowo ukształtowane więzi mogą być przyczyną zaburzeń w sferze emocjonalnej, fizycznej i społecznej. W każdym człowieku tkwi potrzeba bycia z kimś, potrzeba bliskości, bezpieczeństwa. To czy dziecko w przyszłości obdarzy kogoś zaufaniem i miłością w dużej mierze zależy od podstawowej ufności i przywiązania jakiego doświadczy w dzieciństwie.

1. Podstawowa ufność i przywiązanie dziecka do rodziców
Dziecko jest istotą społeczną dojrzewającą w rodzinie, bierze udział w tworzeniu związków i relacji wewnątrzrodzinnych. Na podstawie wczesnych doświadczeń związanych z rolą jaką pełnią dziecko i rodzice we wzajemnych relacjach, tworzą się zinternalizowane struktury poznawcze, stanowiące podstawę kształtowania się osobowości

Analiza więzi dziecka z osobami znaczącymi pozwala wyjaśnić podatność dziecka na negatywny wpływ różnego rodzaju czynników oraz ich znaczenie na dalszy rozwój jednostki.

Całe wczesne dzieciństwo można określić jako czas wzajemnego poznawania się dziecka i jego opiekunów. Powodzenia i niepowodzenia w procesie budowania związku między dzieckiem a jego opiekunami powodują, iż albo dziecko dobrze rozwija się fizycznie ( rośnie, przybiera na wadze , staje się sprawniejsze, jego ruchy nabierają precyzji ) i psychicznie ( gromadzi wiedzę o różnych przedmiotach, ludziach i o sobie, staje się coraz bardziej uważne, rozwija się jego pamięć i myślenie wzbogaca życie emocjonalne (…) albo jego rozwój przebiega nieprawidłowo - wolno, nieharmonijnie, co owocuje tym, iż ważne w pierwszym okresie potrzeby nie mogą zostać właściwie zaspokojone. (Brzezińska, 2003, s. 4)

Wychowanie nowonarodzonego dziecka polega przede wszystkim na pielęgnacji, karmieniu, przewijaniu i reagowaniu na jego potrzeby. Dziecko oddycha, ssie, wydala, krzyczy i większość dnia śpi. Przez ponad połowę czasu swej dobowej aktywności pobiera pokarm. Niemowlę dotykiem, ssaniem poznaje swój świat i swoich najbliższych.

Pierwszym przejawem zaufania społecznego u niemowlęcia jest łatwość przyjmowania pokarmu, głębokość snu i bezbolesne wypróżnianie. Doświadczenie wzajemnego dopasowania się jego rozwijających się zdolności receptywnych i matczynych sposobów dostarczania pokarmu pomaga mu krok po kroku zrekompensować złe samopoczucie. (Erikson, 1997 s. 257)

Płaczem i uśmiechem dziecko sygnalizuje swoje potrzeby. Opiekun wchodzi w aktywny kontakt z dzieckiem pochylając się nad łóżeczkiem, głaszcząc, patrząc w oczy, podnosząc i tuląc - sprawia, że dziecko coraz bardziej potrzebuje tych kontaktów. Działaniom matki często towarzyszy bogata mimika, modulowanie głosu, dialog i wesołe śpiewy. Akceptacja dziecka i gotowość do pełnego kontaktu sprawia, że pojawia się u dziecka podstawowa ufność w stosunku do rodzica i przywiązanie. Wyżej wymienione cechy pozwalają wyłonić obraz dobrego opiekuna którego zachowanie sprzyja powstaniu ufności.

Jest nim osoba wrażliwie i szybko reagująca na sygnały płynące od dziecka, osoba czytelne i przewidywalna, spójna w swym postępowaniu, „dostępna” dla dziecka. (Brzezińska, op. cii, s. 5).

E. H. Erikson obserwując osobowość człowieka przede wszystkim w aspekcie jej ontogenetycznego rozwoju, zwraca uwagę na to, że już doświadczenia z wczesnego dzieciństwa są ważne ze względu na rozwój jego przyszłej tożsamości.

Matka wytwarza u dziecka poczucie ufności za pomocą takiego postępowania, które łączy czułą troskę i dbałość o potrzeby dziecka (…). Dzięki temu kształtuje się u dziecka podstawa poczucia tożsamości, które później połączy się z poczuciem bycia w porządku. (Erikson, op. cit., s. 259).

 

2. Teorie przywiązania
Wczesne relacje społeczne pomiędzy dzieckiem a opiekunem opisuje się korzystając z teorii przewiązania. Po raz pierwszy to pojęcie wprowadził J. Bowlby w 1958 roku, przedstawiając w nim szczególny aspekt relacji pomiędzy matką a dzieckiem. Według Bowlby'ego, przywiązanie wykształca się w pierwszym roku życia, jednak trzy pierwsze lata życia dziecka są okresem krytycznym, po upływie którego wytworzenie więzi staje się praktycznie niemożliwe. Więź jest zachowaniem instynktownym, wykształconym w toku ewolucji i pełniącym istotną rolę w przetrwaniu gatunku. Do podstawowych wzorców zachowań przywiązani owych zalicza się między innymi ssanie, przywieranie, płacz, inicjowanie kontaktu. Wyróżnia się kolejne fazy rozwoju przywiązania.

Faza 1. Niemowlęta maj ą początkowo ograniczone zdolności do rozróżniania osób ze swojego otoczenia, dlatego zachowania przywiązani owe kierowane są do wszystkich.

Faza 2. W okresie od 3 miesiąca dziecko wyróżnia już określone osoby i reaguje bardzo wyraźnie na figurę przywiązania, natomiast jego relacje z obcymi pozbawione są lęku. W tej fazie dzieci nie wykazują szczególnego zaniepokojenia wywołanego oddzieleniem od rodziców ani strachu przed obcymi. (Bee, 2004, s. 163).

Faza 3. W tym okresie pojawia szczere przywiązanie i trwa od około 6 miesiąca do 3 roku życia, a szczytowe wartości osiąga w 8 i 18 miesiącu. Stopniowo matka staje się w oczach dziecka niezależną osobą, mającą własne cele i pragnienia, a ich wzajemna relacja zaczyna nabierać charakteru partnerskiego, podmiot - podmiot.

Najważniejsza osoba stanowi bezpieczną bazę, z której dziecko może wyruszać na badanie otaczającego świata. (Bee, ibidem).

M. Ainsworth, wyróżniła trzy style przywiązania. Powiązane są one ściśle z emocjonalnością matki, jej zachowaniem wobec swojego dziecka oraz stylem wychowania jaki prezentuje. Wyznacznikiem tej relacji jest jakość i intensywność reakcji dziecka na obecność opiekuna lub jego brak. Jej system kategorii wyróżnia przywiązanie bezpieczne i trzy rodzaje przywiązań pozabezpiecznych. ( Tab. 1).

Tab. 1. Kategoryzacja przywiązania bezpiecznego i pozabezpiecznego

KATEGORIA PRZYWIĄZANIA Koncepcja WIZERUNEK SIEBIE
Przywiązanie bezpieczne  Dziecko ma silną potrzebę bliskości i ciepła, nie czuje się swobodnie będąc sam. W związku jest dominujący i wymaga stałego zainteresowania. Nie stawia matki ponad obcym.  Pozytywny, pewny i ufny
Przywiązanie pozabezpieczne:
odłączenie / unikanie
 Dziecko ma silną potrzebę bliskości i ciepła, nie czuje się swobodnie będąc sam. W związku jest dominujący i wymaga stałego zainteresowania. Nie stawia matki ponad obcym.  Negatywny i zaabsorbowany

Przywiązanie pozabezpieczne:
opór / ambiwalencja

 Unika kontaktów społecznych, obawia się zażyłości, w związku czuje się niepewnie, jest zbyt pasywny w relacjach z innymi. Może okazywać złość wobec matki po jej powrocie.  Negatywny i lękowy
 Przywiązanie pozabezpieczne:
dezorganizacja / dezorientacja
 Niechętnie wchodzi w bliskie relacje, bardzo niezależny Dziecko może jednocześnie wykazywać przeciwstawne wzorce zachowań, takie jak ruch w kierunku matki przy jednoczesnym odwracaniu od niej wzroku  Negatywny i unikający

 Źródło: opracowanie własne na podstawie Bee, 2004, s. 168

Poszczególne typy przywiązania oddziałują na osobowość dzieci - które wykazują tendencję do reagowania określonymi schematami emocjonalnymi. Dzieci mające przywiązanie bezpieczne charakteryzują się podwyższonym radosnym nastrojem i są zainteresowane otoczeniem. Nie wykazują one też zniekształceń w odbiorze emocji. Przywiązanie pozabezpieczne unikowe związane jest ze wzmożonym przeżywaniem pogardy; może być także jedną z przyczyn zaniżonej zdolności do rozpoznawania radości i zadowolenia. Natomiast typ pozabezpieczny ambiwalentny koreluje z częstszym odczuwaniem przez dziecko strachu i wstydu oraz złości.

M. Greenberg wyróżnił cztery mechanizmy związane z pozabezpiecznym przywiązaniem które mogą być przyczyną późniejszego braku przystosowania. Pierwszy z nich to ustanowienie wewnętrznych modeli operacyjnych charakteryzujących się brakiem zaufania, gniewem i lękiem. Drugi mechanizm to nieprawidłowa regulacja emocji Trzeci czynnik to zaburzone wzorce zachowań. Czwarty mechanizm związany jest ze społeczną orientacją jednostki. Wzorzec przywiązania może prowadzić do orientacji prospołecznej lub antyspołecznej i wyznacza poziom gotowości do socjalizacji. (2001, za: Stobiecka, s.2).

Rozwój i formowanie się przywiązania trwa przez długi okres, chociaż faktycznie pojawienie się związków różnicujących obcych od swoich (...) ma charakter zwykle gwałtowny i rozwija się dość nagle. (Schaffer, 1994, s. 112)

 

3. Konsekwencje braku więzi między dzieckiem a opiekunem
H. Stierlin zwraca uwagę w swoich pracach na zjawisko symbiozy, na rolę matki i rodziny w kształtowaniu się i rozwoju osobowości. (1975, za: Sęk, 1991, s. 395). W badaniach wskazuje na kontekst społeczny w jakim wychowuje się dziecko. Brak podstawowej ufności i przywiązania u dziecka, to skutki wczesnej rozłąki z matką i umieszczenie go w zakładzie opieki. Inną przyczyną braku ufności może być zaburzona postawa rodziców - postawa lękowa, brak synchronii rodzic - dziecko.

Rodzicom może brakować „umiejętności przywiązujących”, ponieważ nigdy nie wykształcili przywiązania do swoich rodziców (…).Większość osób, które wykorzystują swoje dzieci, była wykorzystywana w dzieciństwie. (Bee, op. cit, s. 164).

Postępowanie rodziców z dziećmi według wzorców zaczerpniętych z własnego dzieciństwa może stać się źródłem nieodwracalnych zaburzeń w rozwoju psychofizycznym: nieumiejętność obdarzania miłością, niezrównoważenie emocjonalne, niezdolność do opanowywania nastrojów, nadpobudliwość nerwowa, drażliwość wysoka skłonność do dominacji. K. Horney za jedną z przyczyn powstania neurotycznej osobowości – lękliwej i wycofującej się uważa postawę rodziców wobec własnego dziecka.

Podstawowe zło tkwi nieodmiennie w braku autentycznego ciepła i miłości. Dziecko potrafi wytrzymać wiele doświadczeń uważanych za traumatyczne, jak na przykład nagłe odstawienie od piersi (…) - jeżeli czuje się potrzebne i kochane. Nie trzeba dodawać, że dziecko wyraźnie odróżnia miłość autentyczną od nieszczerej (…). Główna przyczyna, dla której dziecko nie otrzymuje dostatecznie dużo ciepła i miłości leży w niezdolności rodziców do dawania tych uczuć, spowodowanej ich własną nerwicą. (Horney, 1993, s. 66).

H. Harlow w swoich badaniach na rezusach wykazał, że osobniki oddzielone od matki zaraz po urodzeniu na okres 6 miesięcy, po umieszczeniu w stadzie nie potrafiły nawiązać relacji z innymi małpami. Stany lękowe przeplatały się u nich z atakami agresji. Małpki bardzo często przejawiały ataki autoagresji miały duże trudności w nawiązaniu kontaktów z innymi małpami Nie wykazywały pobudliwości seksualnej oraz w przypadku doczekania się własnego potomstwa bardzo często je odrzucały i nie wykazywały zachowań sprzyjających przywiązaniu. Podobne zachowania zaobserwowano u ludzkich dzieci.

R.A. Spitz obserwował dzieci chowane od trzeciego miesiąca życia w sierocińcu w Meksyku. Dzieci te miały stale pogarszające się wyniki w testach rozwoju. Wykazywały głębokie upośledzenie intelektualne i emocjonalne, słabą odporność na infekcje, a także typowe objawy choroby sierocej - bierność, maskowatą mimikę, powtarzające się ruchy palców i tułowia. (2005, za: Czub). Wyróżnił trzy fazy depresji wczesnodziecięcej. Tab. 2.

Tab. 2. Fazy depresji u rozłączonych dzieci.

FAZY DEPRESJI OPIS ZACHOWAŃ DZIECKA
Faza 1 Protest i rozpacz - dziecko jest płaczliwe, dominuje chęć odzyskania matki, zwiększona jest czujność i lepkość wobec pojawiających się osób.
Faza 2 Utrata nadziei -wybuchy głośnego płaczu, krzyku, bierność, brak zainteresowania otoczeniem, bezsenność, maskowata twarz, spadek wagi
Faza 3 Wycofanie - sztywne zamrożenie ekspresji, niewidzący wzrok, letarg, ignorowanie osób przejawiających zainteresowanie nimi, stałe pogłębianie się opóźnienia w rozwoju, nawiązanie kontaktu staje się praktycznie niemożliwe

Źródło: opracowanie własne na podstawie Czub 2005,

Innym istotnym czynnikiem zakłócającym proces formowania się podstawowej ufności jest choroba rodziców uniemożliwiająca wytworzenie prawidłowego kontaktu i negatywnie wpływająca na dziecko. H. Bee przytaczając badania T. Fielda pisze, że mając do czynienia z matką znajdującą się w depresji lub której powiedziano, by tak się zachowywała, widoczne jest, że jej niemowlę rzadziej się uśmiecha, jego twarz wyraża smutek, złość, jest mniej zorganizowane i bardziej niepocieszone. Takie matki patrzą, dotykają lub przemawiają do swych dzieci mniej czułe niż matki w normalnym stanie emocjonalnym (1995, za: Bee, 2004 s. 164),
 
Rys. 1. Podstawowe źródło zagrożeń związanych z brakiem

wykres-mini

Źródło własne

4. Podsumowanie
Podstawowym pytaniem postawionym w tej pracy było sprawdzenie hipotezy - Czy środowisko w jakim wychowuje się dziecko może być zagrożeniem dla formowania się jego podstawowej ufności. Z przeprowadzonej analizy badań i materiałów dostępnych w literaturze wynika jednoznacznie, że tak. Przebieg relacji matka - dziecko ma decydujący wpływ na jego zachowania i postawy w ciągu całego życia. To, czy dziecko w przyszłości sprawdzi się w roli ojca lub matki zależy w dużej mierze od schematów przejętych od własnych rodziców. Teoria ufności E. H. Eriksona i teoria przywiązania J. Bowlbego rzuca nowe światło na relacje wewnątrz rodziny. To najbliżsi opiekunowie dziecka wpływają na jego rozwój emocjonalny dzięki któremu w przyszłości będą uczestniczyć w związkach zdrowych opartych na zaufaniu, miłości i troskliwości. Również w oparciu o teorię przywiązania można mieć nadzieję że osoby wychowane bez poczucia podstawowej ufności -samotne i wycofane lub egocentryczne mogą się zmienić otrzymując wsparcie od współmałżonka i nowej rodziny dzięki temu skorygować utrwalone w niemowlęctwie schematy. Hipoteza ta wymaga jednak dalszych badań i potwierdzenia.

Literatura
Bee, H. (2004). Psychologia rozwoju człowieka. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
Brzezińska, A. (2003a). Wczesne dzieciństwo- szanse i zagrożenia rozwoju. Remedium 4.
Erikson, E. H. (1950/1997). Dzieciństwo i społeczeństwo. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Horney, K. (1993). Neurotyczna osobowość naszych czasów. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Schaffer, H. R. (1994a). Wczesny rozwój społeczny. W: A. Brzezińska, G. Lutomski (red.), Dziecko w świecie ludzi i przedmiotów (s. 96-124). Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo.
Sęk, H. (2000). Społeczna psychologia kliniczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Stobiecka, M. (2001). Teoria więzi w wyjaśnianiu autodestruktywności. Forum Oświatowe, 2.

Autor: Marzena Skrobarczyk

Kontakt

  kolko stopka  Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Rybniku
         

ul. Kościuszki 55

44-200 Rybnik

     
  kolko stopka Telefon i faks:
   

32 422-39-35 - Kościuszki 55

32 423-17-55 - Karłowicza 48

E-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

     
  kolko stopka Godziny otwarcia poradni przy ul. Kościuszki 55:
   

Sekretariat: 800  - 1600

Zajęcia terapeutyczne w roku szkolnym: 800 - 1900

Zajęcia terapeutyczne w okresie wakacji letnich: 800 - 1600

  strzalka stopka Zobacz mapę dojazdu
     
     
  kolko stopka Godziny otwarcia poradni przy ul. Karłowicza 48:
   

Sekretariat: 800  - 1600

Zajęcia terapeutyczne w roku szkolnym: 800 - 1900

Zajęcia terapeutyczne w okresie wakacji letnich: 800 - 1600

  strzalka stopka Zobacz mapę dojazdu

 

 Polecamy:

LOGO kskids

 

Projekt i wykonanie: GRAFNET

Ta witryna używa plików cookie. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie plików cookie. Więcej...

X